Ο γνώμονας και ο διαβήτης στον τεκτονισμό.

Αεί ο Θεός ο Μέγας γεωμετρεί

Η φωτογραφία είναι από τον ναό των Αγίων Μιχαήλ και Γαβριήλ στην Φλωρεντία. Στην φωτογραφία  απεικονίζεται ολόκληρο γλυπτό σύμπλεγμα ένθετο στην μια πλευρά του ναού αφιερωμένο από την συντεχνία των οικοδόμων – λιθοξόων της Φλωρεντίας με του Προστάτες Αγίους της συντεχνίας τους, του Τέσσερις Εστεμμένους Μάρτυρες. «Quatuor Coronati».

Μπορείτε να δείτε τις σκηνές από εργασίες λιθοξόων με τα εργαλεία της δουλειάς τους. Παρατηρώντας προσεκτικά, θα παρατηρήσετε την απεικόνιση του γνώμονα και του διαβήτη,συμβόλων με μεγάλη σημασία για τον τεκτονισμό. Ομοίως απεικονίζεται το νήμα της στάθμης, εργαλείου των παλιών τεκτόνων και σύμβολο των σύγχρονων

Τα σύμβολα είναι ιδιότυπες εικόνες που επικοινωνούν μια μεγάλη αλυσίδα νοηματικών και συναισθηματικών συνειρμών, απευθείας στην ψυχοσυναισθηματική μας νοημοσύνη. Γι’ αυτό και απαιτείται η μακροχρόνια μελέτη τους αφού το περιεχόμενο τους δεν είναι ποτέ μονοεπίπεδο.

Ο Τεκτονισμός ορίζεται συχνά ως επιστήμη των συμβόλων, και αυτό διότι χρησιμοποιεί τα σύμβολα ως βασικό εργαλείο εξερεύνησης και οικοδόμησης του εαυτό. Ορισμένα δε από τα κλασικά σύμβολα είναι ο Γνώμονας (σύμβολο μεταξύ άλλων της ευσυνειδησίας που ρυθμίζει και κατευθύνει τις πράξεις σύμφωνα με το δίκαιο), ο Διαβήτης (σύμβολο εκείνου που σκέπτεται με λογική και ενεργεί με διάκριση μεταξύ άλλων). Ας εξετάσουμε λοιπόν πιο αναλυτικά έκαστο εξ’ αυτών.

Ο Γνώμονας κι o Διαβήτης είναι το περισσότερο αναγνωρίσιμο σύμβολο του τεκτονισμού. Ο γνώμονας κι ο διαβήτης είναι αρχιτεκτονικά εργαλεία, και χρησιμοποιούνται στον τεκτονισμό συμβολικά για να διδάξουν ηθικά μαθήματα. Οι πρακτικοί τέκτονες χρησιμοποιούσαν τον γνώμονα και το διαβήτη για να διευθετούν τις ορθές γωνίες των κτιρίων και τον διαβήτη για να καθορίζουν τα όρια και τις αναλογίες των τμημάτων των οικοδομών τους.

Ο ΓΝΩΜΟΝΑΣ: Επειδή η «Ορθή Γωνία» είναι η βάση κάθε οικοδομής γι’ αυτό και ο γνώμονας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα του Τεκτονισμού.

Είναι διακριτικό έμβλημα του Σεβ.\ κάθε Στ.•. και βρίσκεται επί του Βωμού ως ένα από τα «Μεγάλα Φώτα» του Ναού.

Μην με λησμόνει…

Ένας από τους πρώτους «εχθρούς» που έπρεπε να εντοπιστεί και να διαλυθεί  για τους Γερμανούς NAZI ήταν ο τεκτονισμός  και  τα μέλη του.

Αμέσως με την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα  το κτίριο της Μεγάλης Στοάς σφραγίστηκε και οι εργασίες ανεστάλησαν ενώ πολλοί αδερφοί φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν με αποτέλεσμα πολλοί εξ αυτών να πεθάνουν.

Και στις άλλες πόλεις οι διώξεις δεν ήταν λιγότερες. Κατασχέσεις και συλλήψεις έγιναν και στην Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα και αλλού, όπου υπήρχαν ενεργές τεκτονικές στοές.

Είναι άγνωστο πόσοι Έλληνες Ελευθεροτέκτονες έχασαν την ζωή τους λόγω της ιδιότητάς τους . Σε παγκόσμιο επίπεδο εκτιμάται πως 80 με 200 χιλιάδες Ελευθεροτέκτονες εκτελέστηκαν από το ναζιστικό καθεστώς.

Κατά την διάρκεια του Β’Παγκοσμίου Πολέμου  οι Ελευθεροτέκτονες παγκοσμίως προσπάθησαν να κρατήσουν ζωντανό το πνεύμα της αδελφότητας παρά την απαγόρευση των εργασιών . Για να αναγνωρίζονται μεταξύ τους, φορούσαν στο πέτο τους  ένα από τα πιο όμορφα και διακριτικά άνθη ως μυστικό σημάδι αναγνώρισης :

Ένα  μικρό μπλε λουλούδι που στην Ελλάδα είναι γνωστό ως «μη-με-λησμόνει»

Βλέπετε οι τέκτονες αντιλαμβάνονται την έννοια της αδελφικής αγάπης ακολουθώντας την βιβλική ρήση «Η αδελφική σας αγάπη ας παραμένει».— ΕΒΡ. 13:1.

ΗΤΑΝ το έτος 61 Κ.Χ.  όταν οι Χριστιανικές εκκλησίες σε όλο τον Ισραήλ απολάμβαναν μια περίοδο σχετικής ειρήνης. Αν και ο απόστολος Παύλος ήταν φυλακισμένος στη Ρώμη, έλπιζε ότι θα απελευθερωνόταν σύντομα. Ο συνεργάτης του, ο Τιμόθεος, μόλις είχε απελευθερωθεί, και σκόπευαν να επισκεφτούν μαζί τους Χριστιανούς αδελφούς τους στην Ιουδαία. (Εβρ. 13:23)

Ωστόσο, έπειτα από πέντε χρόνια, η Ιερουσαλήμ θα “περικυκλωνόταν από στρατόπεδα”, όπως είχε προφητεύσει ο Ιησούς. Οι Χριστιανοί στην Ιουδαία, και ιδιαίτερα εκείνοι που ζούσαν στην Ιερουσαλήμ, θα έπρεπε να ενεργήσουν αποφασιστικά. Ο Ιησούς τούς είχε προειδοποιήσει ότι θα χρειαζόταν να φύγουν αμέσως μόλις έβλεπαν αυτά τα γεγονότα να αρχίσουν να εκτυλίσσονται.—Λουκ. 21:20-24.

Στα 28 χρόνια που είχαν περάσει από τότε που ο Ιησούς είπε αυτή την προφητεία, οι πιστοί Ιουδαίοι Χριστιανοί οι οποίοι ζούσαν στον Ισραήλ είχαν ήδη αντιμετωπίσει με επιτυχία πολλή εναντίωση και διωγμό. (Εβρ. 10:32-34)

Ωστόσο, ο Παύλος γνώριζε ότι επρόκειτο να αντιμετωπίσουν μια από τις δυσκολότερες δοκιμασίες της πίστης τους. (Ματθ. 24:20, 21· Εβρ. 12:4) Ήθελε να είναι προετοιμασμένοι για ό,τι και αν συναντούσαν στον δρόμο τους. Θα χρειάζονταν εξαιρετική υπομονή και πίστη—πίστη τόσο ισχυρή  που να τους διατηρήσει στη ζωή. ( Εβραίους 10:36-39)

Τι σημαίνει για εμάς το να δείχνουμε αδελφική αγάπη; Η λέξη φιλαδελφία του πρωτότυπου κειμένου, που χρησιμοποίησε ο Παύλος, σημαίνει κυριολεκτικά «στοργή για αδελφό». Η αδελφική αγάπη είναι το είδος της στοργής που περιλαμβάνει ένα ισχυρό, θερμό αίσθημα προσωπικής προσκόλλησης, όπως αυτό που εκδηλώνεται προς έναν συγγενή ή κάποιον καλό φίλο. (Ιωάν. 11:36) Δεν προσποιούμαστε ότι είμαστε αδελφοί και αδελφές—είμαστε αδελφοί και αδελφές. (Ματθ. 23:8)

Το ισχυρό αίσθημα προσκόλλησης που νιώθουμε ο ένας για τον άλλον συνοψίζεται όμορφα στα εξής λόγια: «Με αδελφική αγάπη, να νιώθετε τρυφερή στοργή ο ένας για τον άλλον. Στην απόδοση αμοιβαίας τιμής, να παίρνετε την πρωτοβουλία». (Ρωμ. 12:10)

Όταν συνδυάζεται με την ἀγάπη που βασίζεται σε αρχές, αυτό το είδος στοργής προάγει ένα κλίμα στενής συντροφικότητας

Όταν όμως οι πράξεις μας αποδεικνύουν το αντίθετο τότε ο ελευθεροτεκτονισμός πέρασε από κάποιους όπως το νερό στην πέτρα μιας λίμνης. Μπορεί να το νερό να την περιβάλλει για χρόνια αλλά ποτέ δεν κατάφερε να διεσδύσει στο εσωτερικό της.

http://www.tektonismos.net

Τεκτονισμός και Ηθική ανάπτυξη

Πριν από λίγο καιρό, έπεσε στην αντίληψη μου μια έρευνα που είχε κάνει, από το 1958 ως το 1983,  ένας από τους πιο γνωστούς ψυχολόγους του 20^ου αιώνα, ο LawrenceKohlberg (1927-1987), επάνω στα επίπεδα της ηθικής ανάπτυξης του ανθρώπου (Stages of Moral Development).

Ο  Kohlberg λοιπόν, (ο οποίος δεν άντεχε αυτά που τραβούσε μετά από μια τροπική ασθένεια που άρπαξε και βούτηξε οικειοθελώς στη θάλασσα το 1987),  εξήγησε σε εμάς τους υπόλοιπους, άσχετους περί τα ψυχο-κοινωνικά, ότι υπάρχουν οκτώ (8) επίπεδα ηθικής ανάπτυξης και αίσθησης του δικαίου και ο καθένας από εμάς καταφέρνει να φτάσει στη ζωή του σε κάποιο από αυτά τα έξη.

• Στο Μηδενικό επίπεδο ανήκουν οι άνθρωποι που ποτέ δεν ανέπτυξαν κανένα αίσθημα ηθικού δικαίου, οι ψυχοπαθείς και σοσιοπαθείς οι οποίοι μπορούν να σκοτώσουν ένα μικρό παιδί, ή χίλια,  με την ίδια ευκολία και ψυχραιμία που θα ακύρωναν το εισιτήριό τους στο λεωφορείο.
• Στο Πρώτο επίπεδο βρίσκονται τα μωρά παιδιά. Δεν έχουν αναπτύξει κανένα περί δικαίου αίσθημα και οι κινητήριοι μηχανισμοί στις «αποφάσεις» τους είναι οι βασικές τους βιολογικές ανάγκες, δηλαδή μαμ, κακά και νάνι. Οι μόνοι ανασταλτικοί μηχανισμοί στις πράξεις τους είναι τα αρνητικά ερεθίσματα (όταν καίγονται από τη φλόγα του κεριού, δεν το ξαναπλησιάζουν).

  Στο Δεύτερο επίπεδο, το μικρό παιδί μαθαίνει τι είναι καλό ή κακό από την αντίδραση των γονέων του και την ενδεχόμενη τιμωρία που θα υποστεί.

• Στο Τρίτο επίπεδο ο άνθρωπος φτάνει στην τυφλή υποταγή κάποιων Κανόνων. Ακολουθεί δηλαδή διαταγές και κανόνες χωρίς να τους αμφισβητεί, γιατί του δόθηκαν από κάποια μορφή εξουσίας (γονείς, δάσκαλοι, παπάδες, αξιωματικοί, προϊστάμενοι, κομματικοί καθοδηγητές κλπ). Υποθέτω ότι πάρα πολλοί από τους φρουρούς του Άουσβιτς, τους σφαγείς του Διστόμου, τους εκτελεστές της NKVD επί Στάλιν ή τους αφισοκολλητές/τραμπούκους κάποιου κόμματος ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Η δικαιολογία τους πάντοτε είναι ότι «το έκανα ακολουθώντας διαταγές»
• 
• Στο Τέταρτο επίπεδο εξακολουθεί να υπακούει σε νόμους και κανόνες αλλά αντιλαμβάνεται και ποια είναι η άποψη της πλειοψηφίας σε αυτή την υπακοή. Θα αναγνωρίσει κανείς έναν τέτοιο άνθρωπο όταν τον ακούσει να ζητάει δημοψήφισμα για να διώξει τους μετανάστες ή τους τσιγγάνους από την πόλη του και θεωρεί ότι η απόφαση της πλειοψηφίας των ομοίων του είναι απαραίτητα και η σωστή. Ό,τι είναι καλό για την κοινότητα που αυτός ανήκει, είναι και δίκαιο.

Ο Δοκιμαστής. Μια γέφυρα αγάπης και φωτός στον Τεκτονισμό

Ο δοκιμαστής της στοάς στην στοά είναι ο αξιωματικός εκείνος που  ελέγχει τους συμμετέχοντες αδελφούς, για να διαπιστώσει εάν η περιβολή τους είναι κόσμια και σύμφωνη με τους κανόνες και διενεργεί την «κεράμωση», δηλαδή εξακριβώνει εάν ένας επισκέπτης είναι Τέκτων Κανονικός.

Δεν είναι λίγοι οι αδελφοί που θεωρούν άχαρο τον ρόλο του ή όχι και τόσο σημαντικό δεδομένου ότι η προφορική συμμετοχή του στο Τυπικό είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Φέρει ένα ξίφος  και συμμετέχει στις διαδικασίες ανοίγματος και κλεισίματος των εργασιών.

Παραβλέπουν όμως οι αδελφοί τον καίριο ρόλο του σε όλους μας. Όπως ήδη έχετε υποψιαστεί αναφέρομαι στην διαδικασία της μύησης σε βαθμό Μαθητού , μια ημερομηνία ορόσημο στην ζωή κάθε τέκτονα αφού το ταξίδι στην νέα μας ζωή από τον νεότερο μαθητή μέχρι και τον Μεγάλο Διδάσκαλο από εκεί ξεκίνησε.

Αυτός ο αξιωματικός είναι λοιπόν που πρωταγωνιστεί στην μύηση των νεοφύτων και άρα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε μια μοναδική εμπειρία.

Ο δοκιμαστής είναι αυτός που θα παραλάβει τους υποψήφιους από την αμύητη Κοινωνία, θα τους δέσει τα μάτια συμβολίζοντας το σκότος της αγνοίας και της προκατάληψης στην οποία βρίσκονταν μέχρι εκείνη τη στιγμή, θα τους οδηγήσει καθοδηγώντας τους βήμα προς βήμα μέσα από τις δοκιμασίες της μυήσεως και θα τους αφαιρέσει το κάλυμμα των ματιών τους, παραδίδοντάς τους στο Φως, μετά το πέρας της μυήσεως αυτής.

Μια αρχαία μυσταγωγική εμπειρία που έλκει πιθανότατα τις ρίζες της στους ιεροφάντες των αρχαίων Αιγυπτιακών και Ελληνικών Μυστηρίων. Όλες οι παμπάλαιες μυήσεις βασίζονταν πάνω στη φυσική προετοιμασία του μυουμένου. Ο μυητής ιεροφάντης εκτελούσε κατά γράμμα την εσωτερική διαδικασία, που ο μυούμενος την λάβαινε για να μπορέσει να ενωθεί με την ψυχή του και να υποβοηθηθεί η ανύψωση της συνείδησης. Το κατώτερο εγώ, πρέπει να παραμεριστεί για να μην κρατήσει τον μυούμενο δέσμιο  της καθημερινής ζωής – αντίληψης. Να μπορέσει να νοιώσει την μετάλλαξη. Να ελευθερωθεί από τα δεσμωτήρια της φυσικής ζωής.

Η «επιστροφή στη θρησκεία»

«Ο αχώρητος παντί πως εχωρήθη εν γαστρί»; Ο ψαλμωδός των Χριστουγέννων διερωτάται για τη Γέννηση του Χριστού προκαλώντας έτσι πολλούς προβληματισμούς για την ικανότητα του ανθρώπινου Λόγου να συλλάβει – κατανοήσει το «άρρητο». Κοντά στον ύμνο του ψαλμωδού και τα ερωτήματα – «απορία» που τίθενται βρίσκονται και τα γνωστά «ο Λόγος σαρξ εγένετο» και «άσαρκος γαρ ων, ενσαρκώθη εκών» που θέτουν σε δοκιμασία την ανθρώπινη λογική και την επιστημονική σκέψη. Βέβαια πολλοί αντιτείνουν πως τα θρησκευτικά θέσφατα – δόγματαγίνονται αποδεκτά ως αξιώματα και καλό θα είναι να έχουμε ως εργαλείο της σκέψης μας το «credo quia absurdurm» (το πιστεύω επειδή είναι παράλογο).

            Ο Διαφωτισμός προσπάθησε να υπερβεί τις παραπάνω αντιφάσεις και στη θέση του «παράλογου» τοποθέτησε τον Ορθό Λόγοπου συνιστά το βασικό γνώρισμα της επιστημονικής σκέψης. Πνευματικοί απόγονοι των προσωκρατικών φιλοσόφων και των Σοφιστών οι Γάλλοι στοχαστές, όπως ο Diderot, ο La Metrie, ο Helvetius, ο Holbach και άλλοι προσπάθησαν να αμφισβητήσουν τα θρησκευτικά δόγματα και να αποδομήσουν την ηγεμονία της θρησκείας στον καθορισμό της συμπεριφοράς των ανθρώπων. Ο ορθός λόγος έτεινε την αντικατάσταση του Θεού ως εργαλείου σκέψης και ερμηνείας της πραγματικότητας. Από τον ορθολογισμό προέκυψαν οι διάφορες ιδεολογίες (που γρήγορα μετασχηματίστηκαν σε νέες θρησκείες), οι επιστήμες και η τεχνολογική επανάσταση. Παρατηρείται μια θεοποίηση του Εγώ και μια ανάδειξη της επιστήμης σε ανώτερη αξία, γιατί με τη βοήθειά της ο άνθρωπος απέκτησε μεγάλη δύναμη.

Φιλόσοφοι και επιστήμονες προσπάθησαν να ερμηνεύσουν το  φαινόμενο της θρησκείας κάτω από τα νέα ευρήματα της επιστημονικής γνώσης. Για πολλούς το θρησκευτικό συναίσθημα λειτουργεί ως εργαλείο δόμησης της προσωπικής αλλά και της συλλογικής ταυτότητας. Κι αυτό το είδος ταυτότητας συνδέεται άρρηκτα με την ανάγκη γιαασφάλεια και προσωπική αξία και επιβεβαίωση. Το θρησκευτικό συναίσθημα, λοιπόν, έχει καθαρά ένα ψυχολογικό υπόβαθρο και αποτυπώνει με ενάργεια την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου για τη δόμηση ή απώλεια της ταυτότητάς του.

   Χρονολογικά πρώτος ο Μαρξ αποπειράθηκε να θεμελιώσει τις θεωρίες του για τη θρησκεία και το ρόλο της στην πνευματική και κοινωνική διαδρομή του ανθρώπου και των κοινωνιών. Στο έργο του «εισαγωγή στην κριτική της φιλοσοφίας του δικαίου του Χέγκελ» διακήρυξε το περίφημο «η θρησκεία είναι το όπιο του λαού».Ειδικότερα, στο συγκεκριμένο έργο τόνιζε «….Η βάση της αντιθρησκευτικής αγωγής είναι: ο άνθρωπος κάνει τη θρησκεία, όχι η θρησκεία τον άνθρωπο. Βέβαια η θρησκεία είναι η αυτοσυνείδηση και η αυτοσυναίσθηση του ανθρώπου που ακόμη δεν έχει βρει τον εαυτό του…. Η θρησκευτική αθλιότητα είναι ταυτόχρονα η έκφραση της πραγματικής αθλιότητας…. Η θρησκεία είναι στεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η θαλπωρή ενός άκαρδου κόσμου, είναι το πνεύμα ενός κόσμου απ’ όπου το πνεύμα έχει λείψει. Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού».  

            Η παραπάνω θέση του Μαρξ υποδηλώνει το ρόλο της θρησκείας στον αποπροσανατολισμό του ανθρώπου και στη νάρκωση του πνεύματός του. Με άλλα λόγια, η θρησκεία επιτάσσοντας την πίστηεθίζει το άτομο σε ανορθολογικές εμπειρίες της πραγματικότητας. Επιπρόσθετα, η θρησκεία, σύμφωνα πάντα με τη θέση του Μαρξ –προϊόν της ανασφάλειας του ανθρώπου, λειτουργεί ως θεραπευτικήουσία σε εκείνους που βιώνουν κατά δραματικό τρόπο τη σύγχυση, τηναβεβαιότητα, τη ρευστότητα. Η θρησκεία, δηλαδή, στομώνει την κρίση,αδυνατίζει τη σκέψη και γενικότερα διαβρώνει κάθε μηχανισμό ορθολογισμού.

            Παραπλήσιες απόψεις για τη θεωρία εκφράστηκαν κι από τουςαναρχικούς κι ιδιαίτερα από το Μπακούνιν «Δεν ισχυριζόμαστε ότι αρνούμαστε στην ιστορική αναγκαιότητα της θρησκείας, ούτε βεβαιώνουμε ότι υπήρξε ένα απόλυτο κακό στην ιστορία… Η θρησκεία είναι η πρώτη αφύπνιση της ανθρώπινης λογικής κάτω από τη μορφή του θεϊκού παραλογισμού. Είναι η πρώτη λάμψη της ανθρώπινης αλήθειας μέσα από το θεϊκό πέπλο της απάτης…. Με τη θρησκεία, το ανθρώπινο θηρίο καθώς βγαίνει από την κτηνωδία, κάνει το πρώτο βήμα προς τον ανθρωπισμό…. Κάθε θρησκεία καταδικάζει σε παραλογισμό».

            Ο Μαρξισμός και οι ιδεολογικές του παραφυάδες ερμήνευσαν το φαινόμενο της θρησκείας κάτω από την ανάγκη μιας επιστημονικής ερμηνείας της κοινωνικής πραγματικότητας με στόχο την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δεσμά του καπιταλιστικού συστήματος. Σε παράλληλη πορεία κινήθηκε και η ψυχανάλυση με προεξάρχοντα τοΦρόιντ αλλά με διαφορετικά εφόδια. Η ψυχανάλυση, δηλαδή, προσπάθησε να ερμηνεύσει λογικά την ψυχική ζωή των ανθρώπων με στόχο την απελευθέρωσή του από τα δεσμά του «ασυνειδήτου», από τις ορμές, τις πιέσεις που έρχονται από τα βάθη της ψυχής και δεν ελέγχονται από τη λογική του ανθρώπου.

Ειδικότερα, ο Φρόιντ επισημαίνει «Ένας μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων επιχειρεί μαζικά να διασφαλίσει την ευτυχία και να αποφύγει τον πόνο με ψευδαισθητική αναδιαμόρφωση της πραγματικότητας. Σαν τέτοια μαζική αυταπάτη πρέπει να χαρακτηρίσουμε τις θρησκείες της ανθρωπότητας. Την αυταπάτη δεν την αναγνωρίζει φυσικά κανένας, εφόσον είναι δέσμιός της» (Πολιτισμός πηγή δυστυχίας). Τις βασικές του θέσεις για την πηγή – αιτία του θρησκευτικού συναισθήματος (μαζική αυταπάτη) συμπλήρωσε το έργο του «Το Μέλλον μιας αυταπάτης» όπου τονίζεται πως τα θρησκευτικά δόγματα είναι νευρωτικά κατάλοιπα προϊόν της πάλης – απεξάρτησης του παιδιού από τον πατέρα – φορέα αυθεντίας και εξουσίας.

            Ειδικότερα, επισημαίνει: «Οι θεοί πρέπει να εξορκίσουν τα φοβερά στοιχεία της φύσης, πρέπει να συμφιλιώσουν τους ανθρώπους με τη σκληρότητα της Μοίρας, ιδιαίτερα όμως εμφανίζεται στο θάνατο…..» κι αλλού γράφει «οι θρησκευτικές ανάγκες φαίνεται αναμφισβήτητα πως πηγάζουν από τη αδυναμία του βρέφους και τη λαχτάρα του πατέρα… Δεν μπορώ  να σκεφθώ οποιαδήποτε ανάγκη στην παιδική ηλικία τόσο δυνατή όσο αυτή για την προστασία του πατέρα». Όλες, λοιπόν, οι επισημάνσεις του Φρόιντ κατατείνουν στην παραδοχή πως η θρησκεία μπορεί να θεωρηθεί ως «παγκόσμια ψυχαναγκαστική νεύρωση».

            Ωστόσο, ο Φρόιντ αναγνώρισε την αναγκαιότητα της θρησκείας και τη δυσκολία υπέρβασής της «είναι ανόητο να θέλουμε με μιας νακαταργήσουμε βίαια τη θρησκεία. Κυρίως γιατί είναι απραγματοποίητο. Ο πιστός δεν αφήνει να του πάρουν την πίστη του ούτε με επιχειρήματα ούτε με απαγορεύσεις…. Όποιος για δεκαετίες παίρνει υπνωτικό δεν μπορεί φυσικά να κοιμηθεί αν του αφαιρέσουν το μέσο».

            Τη σκυτάλη της κριτικής – αμφισβήτησης της θρησκείας πήρε οΝίτσε διακηρύσσοντας με περισσή οίηση πως «Ο θεός απέθανε». Ο Γερμανός φιλόσοφος διέβλεψε στη Γέννηση του Χριστού την εκδίκησητων αδυνάτων κατά των ισχυρών, αποδομώντας έτσι το μυστήριο της Χριστογένεσης.

            Βέβαια στους παραπάνω αρνητές της θρησκείας (Διαφωτιστές, Μαρξ, Φρόιντ, Νίτσε…) μπορούν να προστεθούν κι άλλοι που θεωρούν τη θρησκεία στοιχείο του ανθρώπινου ανορθολογισμού «Όταν ένας άνθρωπος υποφέρει από μια αυταπάτη, αυτό ονομάζεται παράνοια. Όταν πολλοί άνθρωποι υποφέρουν από μια αυταπάτη, αυτό ονομάζεταιθρησκεία» (DAWKINS). Και δεν είναι λίγοι αυτοί που διαχρονικά εκμεταλλεύονται αυτό το πηγαίο κι ανθρώπινο συναίσθημα προς ίδιον όφελος. Σχετικά ο Λατίνος Σενέκας γράφει: «Η θρησκεία είναι για τους κοινούς ανθρώπους αλήθεια˙ για τους σοφούς ψεύδος˙ και για τους ιθύνοντες χρήσιμη».

            Όσο, όμως, κι αν αμφισβητήθηκε η θρησκεία δεν έπαψε να κυριαρχεί και να ασκεί ένα ηγεμονικό ρόλο στον ψυχισμό του ανθρώπου και στην πορεία των κοινωνιών. Οι άνθρωποι φαίνεται πως χρειάζονται μια θρησκεία, για τον ίδιο λόγο που χρειάζονται μια ουτοπία. Για πολλούς πιστούς ο Θεός εξακολουθεί να θεωρείται το «ποιητικό αίτιο της Ιστορίας» ανεξάρτητα από τις επιστημονικές ανακαλύψεις (σωματίδιο του Θεού, βαρυτικά κύματα, θεωρία των πάντων…). Μπορεί για κάποιους η αποδέσμευση από τη θρησκεία να φάνηκε για μια στιγμή ότι θα ήταναπελευθέρωση του ανθρώπου  από την άγνοια και την αυταπάτη – καταπίεση˙ ωστόσο αυτή η απελευθέρωση συμπορεύτηκε, κατάειρωνικό τρόπο με μορφές ακόμη μεγαλύτερης βαρβαρότητας, αδικίας και απροκάλυπτης βίας. Η ίδια η τεχνολογική πρόοδος στον καλπασμό της διαλύει τρόπους ζωής, ήθη, συνήθειες και σταθερά σημεία αναφοράς χωρίς να προλάβουν στη θέση τους να δημιουργηθούν άλλα. Το κενό αυτό καλύπτει πάντα η θρησκεία.

            Η «επιστροφή στη θρησκεία», λοιπόν, εκφράζει την κρίση νοήματος της σημερινής εποχής, αφού οι κοσμικές παραδοσιακές ιδεολογίες διαψεύστηκαν. Το μέλλον φαντάζει αβέβαιο μέσα από μια παγκόσμια αταξία που γεννά ένα νέο χαοτικό τοπίο. Σε αυτό το τοπίο της γενικευμένης ανασφάλειας και αβεβαιότητας, η θρησκεία επιστρέφει ως μια αναγκαιότητα «καθολικής» αποδοχής. Ο τελικός σκοπόςαπουσιάζει και γι’ αυτό η θρησκεία χτίζει το νέο βασίλειό της πάνω στα ερείπια του «ορθολογισμού» του διαφωτισμού.

            Μπορεί ο Προμηθέας να διακήρυξε υπερήφανα «Με ένα λόγο είμαι εχθρός των Θεών», ωστόσο τα πλήθη δεν τον ακολούθησαν αλλά αποδέχτηκαν τη θέση του Φρόιντ:

«Όποιος έχει τέχνη κι επιστήμη, έχει και θρησκεία˙ όποιος τις δυο εκείνες δεν τις έχει έχει θρησκεία!»

Ηλία Γιαννακόπουλου, Φιλόλογου

Επιθυμίες, ευδαιμονία, και χειραγώγηση των μαζών

 

(Thomas Hobbes, George Orwell, Aldous Leonard Huxley).

«Είμαι έτοιμος να κάνω το τελευταίο μου ταξίδι, ένα τεράστιο άλμα στο σκοτάδι».

Thomas Hobbes  (τα τελευταία του λόγια)

O Thomas Hobbes  (05/04/1588 – 04/12/1679)  ήταν Άγγλoς φιλόσοφος, και ένας από τους πρώτους διανοητές-θεμελιωτές του σύγχρονου κράτους και ιδρυτής της πολιτικής φιλοσοφίας.

Για τον Hobbes,  ο άνθρωπος είναι μία αυτόματη μηχανή και  διακατέχεται από μία μηχανιστική – υλιστική αντίληψη. Ο  άνθρωπος δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα αυτόματο, μια μηχανή δηλαδή με εξαρτήματα όπως όλες οι μηχανές που είναι τα όργανα της. Η ανθρώπινη μηχανή έχει ως σκοπό την συνέχιση της λειτουργίας της, και υπό αυτό το πρίσμα εκτελούνται όλες τις οι λειτουργίες της.

Κατά συνέπεια, και οι ψυχολογικές αντιδράσεις του ανθρώπου ερμηνεύονται ως νομοτελειακά αποτελέσματα των παθών από τα από τα οποία κυριαρχείται. Σύμφωνα με την θεωρία του, η υλιστική μεταφυσική και η αισθησιοκρατική ψυχολογία δίδασκαν ότι αυτή η ορμή της αυτοσυντήρησης είναι προσανατολισμένη στη διατήρηση και την προαγωγή της ατομική ύπαρξης. Η εγκόσμια ευδαιμονία δεν έγκειται στην ηρεμία ενός ικανοποιημένου πνεύματος, γιατί δεν υφίσταται κανένας απώτατος μεταφυσικός σκοπός και κανένα ύψιστο αγαθό. Όλα τα άλλα μέσα αποτελούν απλώς μέσα για την επίτευξη του ανώτατου υλικού σκοπού.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει: «Η ευδαιμονία είναι η διαρκής πορεία της επιθυμίας από το ένα αντικείμενο στο άλλο, όπου η απόκτηση του πρώτου δεν είναι παρά ο δρόμος για το επόμενο. Αυτό οφείλεται στο ότι σκοπός της ανθρώπινης επιθυμίας δεν είναι μια μοναδική και στιγμιαία απόλαυση, είναι αντίθετα η εξασφάλιση της ικανοποίησης και των μελλοντικών επιθυμιών διαπαντός. Συνεπώς, οι θεληματικές πράξεις και οι διαθέσεις όλων των ανθρώπων τείνουν όχι μόνο στην κατάκτηση, αλλά και στην εξασφάλιση μιας ευτυχισμένης ζωής».

Ο Hobbes θεωρεί τον άνθρωπο ως ένα εγωιστικό ον που σκοπό έχει μόνο τη συνέχιση της ύπαρξης του, αυτή είναι και η μόνη αξία που του αναγνωρίζει, η αυτοσυντήρηση. Υπό αυτή την έννοια υιοθετεί μια ντετερμινιστική αντίληψη για την ανθρώπινη συμπεριφορά η οποία περιορίζει την ελευθερία βούλησης, δεσμεύοντας την στην υπηρεσία της συντήρησης του ανθρώπινου οργανισμού.

Τα εγωιστικά κίνητρα υπό τα οποία δρα το ανθρώπινο ον το βάζουν απευθείας σε μια ανταγωνιστική θέση με τα υπόλοιπα όντα, καθώς αυτό, όπως και τα άλλα, προσπαθεί να διασφαλίσει την αυτοσυντήρηση του με την απόκτηση δύναμης, και η απόκτηση δύναμης δημιουργεί επιθυμία για περισσότερη δύναμη.

Για τον   Hobbes ο άνθρωπος δεν έχει αγαθή φύση αλλά είναι εκ φύσεως εγωιστής και ηδονιστής. Το γεγονός ότι τα ανθρώπινα κίνητρα οδηγούνται, σύμφωνα με τη φύση τους, από προσωπικό συμφέρον, θα μπορούσε να είχε καταστροφικές συνέπειες. Ανεξέλεγκτοι, οι άνθρωποι, και καθοδηγούμενοι από την εσωτερική δυναμική τους, το πιθανότερο είναι πως θα αλληλοκαταστραφούν.

Κάθε άνθρωπος, σύμφωνα με τον Αγγλο φιλόσοφο, δεν έχει άλλη επιλογή από το να συσσωρεύει δύναμη για να διασφαλίζει την αυτοσυντήρησή του, εξαιτίας του φόβου ότι, αν δεν το κάνει ο ίδιος, θα το κάνει κάποιος άλλος, και έτσι θα βρεθεί στο έλεος του άλλου. Η φύση, βέβαια, έχει κάνει τους ανθρώπους ίσους ως προς τις ικανότητες του σώματος και του νου, διότι και ο πιο αδύναμος έχει τη δύναμη να σκοτώσει τον δυνατότερο, είτε με δόλο είτε συνασπιζόμενος με άλλους.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αν δύο άνθρωποι «επιθυμούν το ίδιο πράγμα, χωρίς εντούτοις να μπορούν αμφότεροι να το αποκτήσουν, γίνονται εχθροί. Και στην πορεία προς το σκοπό τους (που είναι κυρίως η αυτοσυντήρηση, αλλά και

Η Εσωτερική Ερμηνεία του Πινόκιο

 

Η ταινία Πινόκιο κυκλοφόρησε το 1940, ως ένα κλασικό έργο της Disney που ακόμη εκτιμάται από παιδιά και ενήλικες σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, η ιστορία της ξύλινης μαριονέτας κρύβει μια μεγάλη πνευματική αλληγορία με βάση εσωτερικές διδασκαλίες, που σπάνια συζητούνται. Θα εξετάσουμε τις ρίζες αυτής της περιπέτειας κινουμένων σχεδίων και την υποκείμενη έννοια της.

Είδα για πρώτη φορά τον Πινόκιο όταν ήμουν παιδί σε μια κακογραμμένη κασέτα VHS με τον μικρό μου αδελφό, ενώ τρώγαμε τα Fugee-O. Απόλαυσα τις πιασάρικες μελωδίες και τον Τζίμυ Κρίκετ. Ωστόσο τρομοκρατήθηκα από τον Αμαξά και δεν μου άρεσε το υποβρύχιο τμήμα. Αυτά ήταν λίγο πολύ ό, τι θυμόμουν από το κλασικό έργο της Disney μέχρι πρόσφατα. Ένα χαλαρό Κυριακάτικο βράδυ, είδα όλη την "digitally remastered" ταινία στην τηλεόραση και την παρακολούθησα για χάριν του "παλιού καλού καιρού". Αυτό που έπρεπε να είναι ένα διασκεδαστικό ταξίδι μνήμης έγινε μια συγκλονιστική αποκάλυψη: Ο Πινόκιο ήταν μία από τις βαθύτερες ταινίες που έχω δει ποτέ. Θα μπορούσε να είναι μια τεράστια αλληγορία για την πνευματικότητα και τη σύγχρονη κοινωνία; Μήπως μπορώ να ανιχνεύσω υπαινιγμούς μύησης στα απόκρυφα μυστήρια; Άρχισα αμέσως να ερευνώ την προέλευση Πινόκιο και όλες μου οι θεωρίες επιβεβαιώθηκαν.

Περιττό να πούμε ότι, αυτή η ταινία είναι τώρα μια βάση στη σημερινή λαϊκή κουλτούρα. Πόσοι άνθρωποι δεν έχουν δει αυτή την ταινία; Από την άλλη πλευρά, πόσοι άνθρωποι γνωρίζουν το αληθινό βαθύτερο νόημα του Πινόκιο; Πίσω από την ιστορία της μαριονέτας που προσπαθεί να γίνει ένα καλό παιδί είναι μια βαθιά πνευματική ιστορία που έχει τις ρίζες της στις Μυστηριακές σχολές του αποκρυφισμού. Μέσα από τα μάτια ενός μυημένου, η ιστορία ενός παιδιού που πρέπει να "είναι καλό" και γεμίζει με μαθήματα για τα «ψέματα», γίνεται η αναζήτηση ενός ανθρώπου για τη σοφία και την πνευματική φώτιση. Τα βάναυσα ειλικρινή κοινωνικά σχόλια του Πινόκιο απεικονίζουν ένα ζοφερό

ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΟΑΣ ΤΟ ΑΣΠΡΟ, ΤΟ ΜΑΥΡΟ ΚΑΙ Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ.

 

Σεβ:. Διδ:., αδδ:. και αδδ:. μου,

Ο αποψινός πίνακας χάραξης αποτελεί το πρώτο μέρος μιας σειράς πινάκων που έχει θέμα τα χρώματα εντός της τεκτονικής στοάς. Επειδή το θέμα είναι πολύ εκτενές, σε αυτόν τον πινάκα θα επικεντρωθούμε σε δυο από τα πλέον συμβολικά χρώματα το άσπρο και μαύρο. Θα δούμε τους συμβολισμούς τους στο πέρασμα του χρόνου και πως καθιερώθηκαν ως χρώμα της ενδυμασίας των τεκτόνων κατά την διάρκεια των εργασιών.

Όπως μαθαίνουμε από την πρώτη στιγμή που εισερχόμαστε στον τεκτονισμό, τα πάντα είναι συμβολικά. Ο τεκτονισμός ενσωματώνει τα σύμβολα προκριμένου να μας διδάξει ηθικές αξίες. Ένας πολύ δημοφιλής ορισμός για το τι είναι τεκτονισμός αναφέρει χαρακτηριστικά : Ο τεκτονισμός είναι ένα ιδιότυπο σύστημα ηθικής καλυμμένο με τον μανδύα της αλληγορίας και που παρουσιάζεται, αποκαλύπτεται, μέσα από την χρήση συμβόλων. Δηλαδή προσπαθεί μέσα από την συμβολική χρήση της γλώσσας (τυπικό), των χρωμάτων αλλά και ήχων (κρούσεις σφυρών, μουσικής) να ενεργοποιήσει όλα τα πεδία της ανθρώπινης διάνοιας. Η αποκάλυψη της ερμηνείας των συμβόλων γίνεται σταδιακά ώστε να δοθεί στον τέκτονα ο απαραίτητος χρόνος για να αφομοιώσει τα μηνύματα και τα νοήματα που του φανερώθηκαν. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει κατά την διάρκεια των εργασιών.

Αλλά καλύτερα να περάσουμε στο αποψινό μας θέμα…..Χρώματα. Τι είναι χρώμα?

Σύμφωνα με τον ορισμό της φυσικής, το ορατό φως είναι τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Αυτό περιλαμβάνει τα ραδιοκύματα, την υπέρυθρη ακτινοβολία, το ορατό φως, την υπεριώδη ακτινοβολία και τις ακτίνες Χ και Γ. Το ορατό φως επιδεικνύει τόσο κυματικές όσο και σωματιδιακές ιδιότητες και το θεμελιώδες σωματίδιο του είναι το φωτόνιο.

Το λευκό φως περικλείει όλο το φάσμα των συχνοτήτων που αποτελούν το ορατό φως, όλες στην ίδια ένταση. Όταν αυτό το λευκό φως περάσει μέσα από ένα πρίσμα διασπάται και αναλύεται σε 7 χρώματα, μωβ γαλάζιο, μπλε, πράσινο, κίτρινο, πορτοκαλί, κόκκινο.

Όταν μια επιφάνεια φωτίζεται, τότε κάποιο μέρος του φωτός απορροφάται και κάποιο αντανακλάται ανάλογα με την

Το μήλο ως αρχετυπικό σύμβολο

Το μήλο ως καρπός συνδέεται από την αρχαιότητα έως σήμερα με πολλές συμβολικές μυθολογικές  ιστορίες,  με προεξέχουσα αυτή του κήπου των πρωτόπλαστων στον κήπο του Παραδείσου. Το παράδοξο είναι πως το μήλο δεν αναφέρεται ως ο απαγορευμένος καρπός, στην παλαιά διαθήκη. Για ποιό λόγω επικράτησε λοιπόν, το μήλο ως ο απαγορευμένος καρπός;

Ως εισαγωγή στο θέμα θα χρησιμοποιήσω ένα απόσπασμα του  Χρήστου Μαλεβίτση από το  δοκίμιο του “ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΗ” από το βιβλίο του: “ΤΑ ΜΗΛΑ ΤΩΝ ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ” (1984 Εκδόσεις IMAGO):

«Οι δύο πόλοι, γύρω από τους οποίους στρέφεται το μεγαλείο και το δράμα του ανθρώπου είναι η γνώση και η δύναμη. Αλλά για τον άνθρωπο η δύναμη προέρχεται από τη γνώση. Γι’ αυτό εν τέλει το δράμα παίζεται στο επίπεδο της γνώσης. Η κοσμοϊστορική σημασία της γνώσης έγινε αντιληπτή από τα πανάρχαια χρόνια. Γι’ αυτό, τόσο το πνεύμα του Ισραήλ όσο και της Ελλάδος, έθεσαν το ζήτημα στο υψηλό επίπεδο της ρήξεως του ανθρώπου με το θείο. Και έχομε στη Βίβλο την εκμύθευση του δέντρου της γνώσεως, ενώ στην Ελληνική μυθολογία έχομε την εκμύθευση της αρπαγής της φωτιάς από τους θεούς, με αυτουργό τον Προμηθέα. Τονίζω και πάλι πως αυτοί οι δύο ευφυείς και βαθυνούστατοι λαοί αντελήφθησαν την κοσμοϊστορική σημασία της γνώσεως. Η γνώση δεν είναι ένα απλό συμβάν ανάμεσα στα άλλα. Είναι το κατ’ εξοχήν συμβάν της υπάρξεως. Πάντως και στις δύο περιπτώσεις το θείο ήταν αντίθετο. Διότι η γνώση αυτονομεί τον άνθρωπο και τον απομακρύνει από το θείο. Δεν πρέπει να αντιμετωπίσομε το ζήτημα ρηχά και να πούμε πως οι Θεοί εκπροσωπούν δυνάμεις “αντιδραστικές”, που απεχθάνονται την πρόοδο. Μας είναι πιο χρήσιμο να εννοήσουμε πως η αντίθεση συμβαίνει στο βάθος του πνεύματος, συνεπώς και οι δύο ροπές είναι εξίσου έγκυρες. Και αν ο κίνδυνος από τη γνώση δεν ήταν ορατός εδώ και χιλιάδες χρόνια, από τότε που ζει ο μύθος, τώρα πλέον είναι ορατός διά γυμνού οφθαλμού. Η γνώση απειλεί σύμπασα τη ζωή του πλανήτη. Ιδού που οι φόβοι της θεότητας, δηλαδή της έσχατης εσωτερικότητας, πηγαίνουν να επαληθευθούν».

Το μήλο είναι ένας καρπός τον οποίο τον συναντούμε πολύ συχνά και στην αρχαία Ελληνική μυθολογία. Ας ξεκινήσουμε από τον Πλάτωνα. Αναφέρει λοιπόν ο Πλάτωνας για τον αρχετυπικό άνθρωπο :

«… υπήρχε λοιπόν τότε το ανδρόγυνο, που και στην εμφάνιση και στο όνομα

Το ωραιότερο πράγμα που μπορούμε να αισθανθούμε είναι το μυστήριο - Albert Einstein.

 

Καθένας από εμάς βρίσκεται εδώ για μια σύντομη διαμονή. Δε γνωρίζει για ποιο σκοπό, αν και μερικές φορές το διαισθάνεται. Αλλά από τη σκοπιά της καθημερινής ζωής, χωρίς να πηγαίνουμε βαθύτερα, υπάρχουμε για τους συνανθρώπους μας – πρώτιστα γι αυτούς που από τα χαμόγελά τους και την καλή τους κατάσταση εξαρτάται η ευτυχία μας και έπειτα για όλους αυτούς τους άγνωστους σε μας προσωπικά, με τις τύχες των οποίων όμως είμαστε δεμένοι μέσω δεσμών συμπάθειας.

Εκατοντάδες φορές καθημερινά υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι η εσωτερική και η εξωτερική ζωή μου εξαρτώνται από την εργασία άλλων ανθρώπων, ζωντανών και νεκρών, και πως πρέπει να προσπαθήσω να δίνω στον ίδιο βαθμό που έχω δεχτεί και ακόμα δέχομαι.

Τα ιδανικά που μου φώτισαν το δρόμο και που κάθε στιγμή μου έδιναν κουράγιο για να αντιμετωπίσω τη ζωή ευδιάθετα υπήρξαν η Αλήθεια, η Καλοσύνη και η Ομορφιά. η δύναμη πάντα προσελκύει ανθρώπους ευτελούς ηθικής και πιστεύω ότι είναι ένας αμετάβλητος κανόνας όπου οι αχρείοι διαδέχονται τους τυράννους.

Χωρίς την έννοια της αδελφότητας με ανθρώπους με παρόμοιες σκέψεις, τη φροντίδα για το αντικειμενικό, το αιώνια απραγματοποίητο στο χώρο της τέχνης και της επιστημονικής έρευνας, η ζωή θα μου φαινόταν άδεια. Οι καθημερινοί στόχοι της ανθρώπινης προσπάθειας – περιουσία, επιφανειακή επιτυχία, πολυτέλεια- πάντοτε μου φαίνονταν περιφρονητέοι. Ο ηρωισμός κατά διαταγή, η βία χωρίς νόημα και όλη η μολυσματική ανοησία που συμβαδίζει με τ’ όνομα του πατριωτισμού – πόσο τα απεχθάνομαι!

Το ωραιότερο πράγμα που μπορούμε να αισθανθούμε είναι το μυστήριο. Είναι το θεμελιώδες συναίσθημα που κυριαρχεί στην αληθινή τέχνη και την αληθινή επιστήμη. Αυτός που δεν το γνωρίζει και δεν μπορεί να το θαυμάσει ούτε να νιώσει δέος είναι σαν ένας νεκρός, ένα σβησμένο κερί. Η εμπειρία του μυστηρίου – ακόμη και αναμεμειγμένη με φόβο- ήταν αυτή που γέννησε τη θρησκεία.

Η γνώση της ύπαρξης ενός πράγματος ενός πράγματος στο οποίο δεν μπορούμε να εισχωρήσουμε, η γνώση των εκδηλώσεων του βαθύτερου λόγου και της πιο ακτινοβολούσας ομορφιάς, που η λογική μας έχει πρόσβαση μόνο στις πιο στοιχειώδεις μορφές τους, αυτή η γνώση και αυτή η συγκίνηση είναι που αποτελούν την πραγματική θρησκευτική στάση.

Ένας άνθρωπος που θα εξακολουθούσε να ζει και πέρα από το φυσικό του θάνατο είναι επίσης έξω από την αντίληψη μου, και ούτε θέλω να συμβεί διαφορετικά. Τέτοιες αντιλήψεις αρμόζουν στους φόβους ή τον παράλογο εγωισμό των μικρόψυχων. Για μένα είναι αρκετό το μυστήριο της αιωνιότητας της ζωής και ο πόθος της θαυμάσιας δομής της πραγματικότητας, μαζί με την προσπάθεια να καταλάβω ένα μέρος, όσο μικρό και αν είναι, της λογικής που διέπει τη φύση.

Albert Einstein : “ Πώς βλέπω τον κόσμο”

«Το Τρίστιγμο»

 

Σεβ:. Διδ:.,

Αδδ:. μου,

Το θέμα του αποψινού μου πίνακα χάραξης είναι ένα σύμβολο, το τρίστιγμο, όπως όλοι παρατηρούμε γύρω μας το εργαστήριό μας είναι γεμάτο σύμβολα που βοηθούν στο να εμβαθύνουμε και να διευρύνουμε τη σκέψη μας.

Ένα απ’ αυτά δηλαδή αυτή η ιερογλυφία που αποτελείται από 3 τελείες οι οποίες σχηματίζουν ένα άπλευρο τρίγωνο συναντάται σχεδόν σε όλα τα τεκτονικά έγγραφα, στα τυπικά μας, στις υπογραφές πολλών αδελφών.

Σαν σύμβολο στους τεκτ:. χώρους ίσως είναι αφανές και δεν απασχολεί όσο θα έπρεπε, εντούτοις είναι ένα πολύ σημαντικό σύμβολο αφού συγκεντρώνει τις έννοιες κάθε τρισυπόστατου νόμου, είναι το σύμβολο κάθε τεκτ:. όρκου και τέλος εκφράζει τους αριθμούς 1, 2 και 3 καθώς και τα 3 πρώτα γράμματα του αλφαβήτου, τα οποία κατά τους αποκρυφιστές αναφέρονται στη δημιουργία του κόσμου.

Ο Αλμπερτ Μακέυ αφιερώνει μονο μια μικρή παράγραφο στη Τεκτ:. Εγκ:., oπου γράφει ότι οι 3 τελείες σε μορφή τριγώνου τοποθετούνται μετά από γράμματα σε τεκτονικά έγγραφα για να δείξουν ότι αυτή η σύντμηση αφορά τεκτονικούς τίτλους (G:. M:. Grand Master), είναι απόλυτος ότι δε κρύβουν κανένα συμβολισμό και πιθανολογεί ότι μπορεί να προέρχονται από την διάταξη των 3 κύριων αξιωματικών στις Γαλλικές στοές. Ο Ραγκόν στο συγγραμμά του «τεκτονική ορθοδοξία» , αναφέρει ότι αυτό το σύμβολο το συναντάμε για πρώτη φορά σε ένα έντυπο που εξέδωσε η Μεγ. Στοά της Γαλλίας το 1774 στο οποίο έγραφε «G:. O:. de France». Ο Νέστορας Λάσκαρης αφιερώνει κι αυτός μια μικρή παράγραφο όπου αναφέρει ότι τις χρησιμοποιούμε σαν σημείο συντομίας στο τεκτονισμό και γι αυτό οι τέκτονες συχνά ονομάζονται «αδελφοί των 3 στιγμών» και πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα μας αναφέρει ότι ο Ζαν Παβίλι υποστηρίζει ότι οι 3 στιγμές προέρχονται από τον εταιρισμό, δηλ. από τους μυστικούς συλλόγους των οικοδόμων και τεχνιτών που

H φυσικομαθηματική επιστήμη, ιδωμένες από προσωπικό Tεκτονικό πρίσμα

 

Το δε ποριζόμενον, αεί υπεκρεί ή Τα Όρια

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Μπορώ να ανακαλέσω στη μνήμη μου τουλάχιστον 2 δεκαετίες που αμφισβητώ τον τρόπο που διάλεξα για την πνευματική μου ανέλιξη. Η μία μέθοδος είναι, αναρριχόμενος ο ερευνητής στους υψηλότερους που μπορεί αναβαθμούς της επιστήμης, να προσπαθήσει από εκεί να εκκινήσει προς το κοσμικό ψύχος της υπέρβασης. Βεβαίως, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις συχνές παλινδρομήσεις ή και αυτοαναιρέσεις της επιστήμης. Ο δεύτερος τρόπος, είναι να βασισθεί μόνο στη διαίσθησή του, στον διαλογισμό και στην ανάπτυξη της διηρημένης συνειδητότητος. Ο δικός μου δρόμος είναι περισσότερο ο πρώτος. Και θα μου πείτε: Τι μας λες τώρα!

Παρατηρούντες την φύση. Μελετούντες τα φαινόμενα ή κατερχόμενοι στο βάθος της συνειδήσεως και ιδίως εναρμονίζοντες εαυτούς προς τον παγκόσμιον ρυθμόν...

Εξ αρχής μάθαμε ότι απαιτούνται και τα τέσσερα. Όμως, Αδ. μου, είμαστε άνθρωποι με ροπές και κλίσεις, διαστάζω να πω και ταλέντα. Δύσκολα θα βρεθεί κάποιος εξ ίσου (λες και είναι μετρήσιμο) ικανός σε όλα. Για τον εαυτό μου έχω κάποιες απαντήσεις, που δεν έχω κανένα πρόβλημα να τις συζητήσω, αλλά δεν είναι το θέμα της αποψινής μου ομιλίας. Περισσότερο, το θέμα μας είναι να συζητήσουμε λίγο για κάποιες περιπτώσεις που αυτές οι ίδιες οι παλινδρομήσεις και οι αναιρέσεις της επιστήμης, μας οδηγούν στους πρόποδες της υπέρβασης. Για το άλλο θέμα θα αναφερθώ μόνο ακροθιγώς κατά το τέλος της ομιλίας.

Σεβ.·. Διδ.·. , Αδ.·. μου,

Απόψε, προτίθεμαι να σας καταθέσω μια σειρά από σκέψεις μου ( όπως πάντα άλλωστε). Οι σκέψεις αυτές πηγάζουν από κάποιες μελέτες μου, επαγγελματικές και ερασιτεχνικές γύρω από τις προόδους της επστήμης, κυρίως της φυσικομαθηματικής επιστήμης, ιδωμένες από το προσωπικό μου τεκτονικό πρίσμα, δηλαδή τμήματος της δικής μου αντίληψης περί Τεκτ.·.

Η Επιστροφή της Μεγάλης Θεάς. To Ιερό Θηλυκό και η δυτικη εσωτερική παράδοση

.

Κοσμικές Εποχές της Αιωνικής Θάλλασσας

Τον περασμένο αιώνα η ανθρωπότητα έγινε μάρτυρας πολλών φρικαλεοτήτων αλλά και γεγονότων που σήμαναν την πρόοδο της φυλής με την εισαγωγή φαινομενικά νέων ιδεών και αντιλήψεων στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Μερικές από αυτές ήταν η ισότητα των δύο φύλων,η χειραφέτηση της γυναίκας το δικαίωμα ψήφου στο θηλυκό γένος που είχα φυσικά ως αποτέλεσμα την σεξουαλική απελευθέρωση στον δυτικό κόσμο.

Η Γυναίκα άρχισε να αποκαθίσταται και αποκτά ισότιμη θέση δίπλα στον μέχρι τότε κυρίαρχο άντρα, εξάλλου τότε αναπτύχθηκε το φεμινιστικό κίνημα το οποίο γιγαντώθηκε με εντυπωσιακούς ρυθμούς και φυσικά επανήλθε στο πνευματικό προσκήνιο η λατρεία του Θηλυκού με την ανάπτυξη πνευματικών κινημάτων-θρησκειών όπως η Wicca που έδωσαν έμφαση στην Λατρεία της Μεγάλης Θεάς. Πιστεύετε ότι η θηλυκή επανάσταση και η άνοδος του Θείου Θηλυκού και της γυναίκας συνέβη για πρώτη φορά μετά από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πατριαρχικής δομής της κοινωνίας; Λάθος! Υπήρξε και στο Παρελθόν όχι μόνο παρόμοια άνοδος αλλά και κοινωνίες με καθαρά μητριαρχική δομή……
Γιατί όμως συμβαίνουν αυτές οι εναλλαγές μεταξύ του αρσενικού και του θυληκού στοιχείο τόσο κοινωνικά όσο και πνευματικά Υπάρχει μια απόκρυφη θεωρία που εξηγεί αυτό το γεγονός, πρόκειται για την Θεωρία της εναλλαγής των κοσμικών εποχών .Ο ‘Ιππαρχος ανακάλυψε ότι μια από τις 14 κινήσεις της Γης είναι η κυκλική κίνηση του πολικού της άξονα ο οποίος διαγράφει έναν γεωμετρικά τέλειο κώνο μέσα σε διάστημα 25.800 χρόνων μέσα σε αυτήν την περίοδο η οποία ονομάστηκε κοσμικό έτος πραγματοποιούνται οι λεγόμενες μεταπτώσεις των ισημεριών κάθε 2.150 περίπου χρόνια τα οποία σχηματίζουν τον λεγόμενο πλατωνικό Μήνα οποίος βρίσκεται κάτω από την επίδραση του ζωδίου στο οποίο γίνεται η ισημερία, διάφοροι λαοί της μεσοποταμίας πίστευαν επίσης ότι ένας συγκεκριμένος αριθμός κοσμικών ετών σχηματίζει μια μεγαλύτερη περίοδο η οποία ονομάζεται “Μεγάλος Ενιαυτός”. Η Αρχή κάθε εποχής ονομάζεται αυγή και το τέλος νύχτα έτσι σήμερα βρισκόμαστε στην νύχτα της εποχής των ιχθύων ενώ κάποιοι ισχυρίζονται ότι ήδη έχει μπει η εποχή του Υδροχόου.

Η Θέα Δήμητρα και οι Ιστορικές Περιπλανήσεις της

 

Παρά το ότι η Δήμητρα είναι μια από τις λιγότερο αναφερόμενες θεότητες στις πρώιμες φιλολογικές πηγές του ελληνισμού, τον Όμηρο και τον Ησίοδο, σε καμία περίπτωση ωστόσο δεν ήταν μικρής σημασίας για τον καθημερινό άνθρωπο εκείνης της εποχής.

Οι επικοί ποιητές συνήθιζαν να εστιάζουν στα πολεμικά κατορθώματα

Η Θεά Δήμητρα

των θεών, και σε αυτά η Δήμητρα δεν είχε θέση. Το όνομά της, κατά την επικρατέστερη ετυμολογία, σημαίνει Μητέρα Γη, και ήταν αυτό ακριβώς. Μια ειρηνική θεά της γεωργίας, της γονιμότητας, της συγκομιδής και των δημητριακών, από την οποία πήραν το όνομά τους και τα οποία αποτελούσαν τη βασική τροφή του μέσου ανθρώπου. Σαν μια μητέρα, προμήθευε τροφή στα παιδιά της. Ωστόσο, επίσης σαν μητέρα, τα διαπαιδαγωγούσε. Δεν ήταν τυχαίο ότι ήταν ταυτόχρονα και θεά του κοσμικού νόμου, όπως φανερώνει ένα από τα πιο γνωστά επίθετά της, «Θεσμοφόρος».
Όπως προαναφέρθηκε, από τις πρώιμες πηγές δεν γνωρίζουμε πάρα πολλά γι’ αυτήν. Στην Ιλιάδα αναφέρεται απλώς ως αυτή που ξεχωρίζει το σιτάρι από το άχυρο. Στην Οδύσσεια υπάρχει ο μύθος ότι έσμιξε με τον θνητό Ιασίωνα, τον οποίο κατακεραύνωσε μετά ο Δίας ως τιμωρία. Από τον Ησίοδο αναφέρεται ότι ήταν θυγατέρα του Κρόνου και της Ρέας, αδελφή του Δία, του Ποσειδώνα, του Άδη, της Ήρας και της Εστίας. Επίσης, ότι γέννησε μια θυγατέρα στο Δία, την Περσεφόνη, την οποία αργότερα άρπαξε ο Άδης. Τέλος, επαναλαμβάνεται η ιστορία με τον Ιασίωνα, με την πρόσθετη πληροφορία ότι η ένωσή τους έγινε στην Κρήτη.
Λίγο αργότερα γράφτηκε ο λεγόμενος «Ομηρικός Ύμνος» στη Δήμητρα, ο οποίος αναφέρει αρκετές πληροφορίες για την αρπαγή της Περσεφόνης. Σύμφωνα με τον ύμνο αυτόν, καθώς η νεαρή κοπέλα μάζευε λουλούδια, η γη άνοιξε, εμφανίστηκε ο Άδης με το άρμα του και την άρπαξε, οδηγώντας την στον Κάτω Κόσμο. Η Δήμητρα άκουσε την κραυγή της Περσεφόνης και άρχισε να την ψάχνει με τη βοήθεια της Εκάτης και την καθοδήγηση του Ήλιου που είχε δει το περιστατικό. Όταν η θεά έφτασε στην Ελευσίνα είχε ήδη απογοητευτεί και παρέμεινε κλεισμένη μέσα στο ιερό που της έχτισαν οι Ελευσίνιοι, αρνούμενη πεισματικά να κάνει τη γη να καρπίσει. Έτσι, οι θεοί έπεισαν τελικά τον Άδη να αφήσει την Περσεφόνη να δει τη μητέρα της. Ωστόσο, ο Άδης είχε προλάβει να της δώσει να φάει λίγους σπόρους από ρόδι, κάτι που σήμαινε ότι η Περσεφόνη θα έπρεπε να επιστρέφει κάθε χρόνο στο σύζυγό της στον Κάτω Κόσμο.
Ο αρκαδικός μύθος της Δήμητρας και του Ποσειδώνα
Από το γεωγράφο και περιηγητή Παυσανία (2ος αιώνας μ.Χ.) μαθαίνουμε την αρκαδική

Ποσειδώνας και Δήμητρα

παράδοση, κατά την οποία ο Ποσειδώνας είδε τη Δήμητρα και την πόθησε. Εκείνη, για να ξεφύγει, μεταμορφώθηκε σε φοράδα, αλλά και πάλι ο Ποσειδών την κατάλαβε, την πρόφτασε και τη βίασε. Από την ένωση αυτή γεννήθηκε μια κόρη, γνωστή ως Δέσποινα, της οποίας το πραγματικό όνομα απαγορευόταν να προφερθεί έξω από τα Αρκαδικά Μυστήρια. Η Δήμητρα οργίστηκε από αυτό το γεγονός, και ονομάστηκε Δήμητρα Ερινύς. Αλλά μετά πλύθηκε στον ποταμό Λάδωνα και ηρέμησε, και τότε την είπαν Δήμητρα Λουσία. Η απομονωμένη τότε Αρκαδία είχε διατηρήσει μια πολύ παλιά παράδοση, η οποία συνέδεε τη λατρεία της Δήμητρας και της Περσεφόνης με τον Ποσειδώνα και η οποία μαρτυρείται ήδη από τη Μυκηναϊκή εποχή.
Το όνομα του Ποσειδώνα, σύμφωνα με την επικρατέστερη ετυμολόγηση, σημαίνει «Κύριος της Γης». Μερικά από τα πιο γνωστά επίθετά του επίσης ήταν Γαιήοχος, ο κατέχων τη Γη, καθώς και Εννοσίγαιος ή Εννοσίδας, δηλαδή Γαιοσείστης, όνομα που επίσης καταγράφεται σε Γραμμική Β στις πινακίδες της Πύλου. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα του Ποσειδώνα που γνωρίζουμε από την κλασική εποχή, ως κυρίου της θάλασσας. Φαίνεται ότι αρχικά αντιπροσώπευε τον Κύριο των υπογείων υδάτων και του υπόγειου κόσμου γενικότερα, των πηγών, των ποταμών, και των σεισμών. Έτσι, ο μύθος μάλλον σχετίζεται με την καρποφορία της γης που γονιμοποιείται από τον ποταμό.
Ο μύθος της Δήμητρας και του Ποσειδώνα δημιουργεί την υποψία ότι η Περσεφόνη ίσως αρχικά να ήταν δική του κόρη. Η σχέση του με τον υπόγειο κόσμο κατά τη Μυκηναϊκή εποχή, κατά την οποία δεν υπάρχει αναφορά στον Άδη ή σε κάποιον άλλο θεό του κάτω κόσμου, δημιουργεί επίσης την υποψία ότι στον αρχικό μύθο ίσως ο ίδιος ο Ποσειδώνας να άρπαξε την ίδια του την κόρη. Απόηχος αυτής της παράδοσης θα μπορούσε να είναι είναι ο ορφικός μύθος, κατά τον οποίο ο Ζεύς κάνει την Περσεφόνη με τη Δήμητρα, και μετά το Διόνυσο Ζαγρέα με την Περσεφόνη.

Οι εορτές των Θεσμοφορίων και των Σκιροφορίων

Τα Θεσμοφόρια αποτελούν τη σημαντικότερη γιορτή της Δήμητρας, μαζί με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Ενώ, ωστόσο, τα Ελευσίνια λάμβαναν χώρα μόνο στην Ελευσίνα, τα Θεσμοφόρια εορτάζονταν σε τουλάχιστον σαράντα πόλεις της Ελλάδας, της Σικελίας, της Νότιας Ιταλίας, της Μικράς Ασίας και της Βορείου Αφρικής. Στη μεγάλη πλειοψηφία των πόλεων αυτών εορτάζονταν κατά την εποχή της σποράς. Στην Αθήνα έπεφταν κατά το μήνα Πυανεψιώνα, χοντρικά δηλαδή τον Οκτώβριο ή το Νοέμβριο, ανάλογα με τις φάσεις της Σελήνης, κατά τις τρεις ημέρες πριν την Πανσέληνο. Στενά συνδεδεμένη με αυτή τη γιορτή ήταν και μια άλλη, τα Σκιροφόρια, τα οποία εορτάζονταν ακριβώς τέσσερις μήνες πριν, κατά την εποχή της συγκομιδής.
Κατά τα Σκιροφόρια έριχναν χοίρους, ως θυσίες, σε υπόγειες τρύπες που τις έλεγαν «μέγαρα». Κατά τα Θεσμοφόρια, ορισμένες γυναίκες, οι «αντλήτριες», ανέσυραν τα σαπισμένα λείψανά τους, ενώ οι υπόλοιπες γυναίκες που συμμετείχαν στη γιορτή φώναζαν δυνατά για να φοβίσουν τα φίδια, τα οποία κατοικούσαν στις υπόγειες αυτές τρύπες. Τα λείψανα των χοίρων ανακατεύονταν με το σιτάρι που θα έσπερναν, ώστε να ευδοκιμήσει. Αυτή η κάθοδος και άνοδος προφανώς συμβόλιζε την κάθοδο της Περσεφόνης στον Κάτω Κόσμο και την άνοδο από αυτόν. Όταν λέγεται ότι η Περσεφόνη έμενε τέσσερις μήνες στον Άδη, συνήθως νομίζουμε ότι πρόκειται για τους μήνες του χειμώνα. Ωστόσο, αρχικά θεωρούσαν ότι η Περσεφόνη βρισκόταν στον Άδη το καλοκαίρι, όταν τα χωράφια έμεναν χέρσα και τα δημητριακά τοποθετούνταν σε υπόγειες αποθήκες.

Η άνοδος της Περσεφόνης

Υπάρχουν κάποια κοινά στοιχεία μεταξύ των Θεσμοφορίων και των Ελευσινίων Μυστηρίων. Η νηστεία των συμμετεχόντων, το τελετουργικό λουτρό, οι θυσίες χοίρων και οι αισχρολογίες είναι μόνο μερικά από αυτά, ενώ ο χρόνος που τελούνταν ήταν πολύ κοντινός, καθώς τα Ελευσίνια ξεκινούσαν ένα μήνα πριν τα Θεσμοφόρια, δηλαδή κατά την Πανσέληνο του Σεπτεμβρίου ή του Οκτωβρίου. Όπως τα Θεσμοφόρια σχετίζονταν με τα Σκιροφόρια, έτσι και τα Μεγάλα Ελευσίνια σχετίζονταν με τα Μικρά, τα οποία εορτάζονταν την άνοιξη. Στα Μεγάλα Ελευσίνια εορταζόταν η άνοδος της Περσεφόνης από τον Άδη και θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι κατά τα Μικρά θα εορταζόταν η κάθοδός της. Μπορεί να πρόκειται για δύο παράλληλες παραδόσεις που αναπτύχθηκαν αυτόνομα σε γειτονικές πόλεις και οι οποίες διατηρήθηκαν από κοινού, όταν η Αθήνα κατέλαβε και ενσωμάτωσε την Ελευσίνα.
Τα σύμβολα της Δήμητρας και οι ενδείξεις της καταγωγής της
Από τα ιερά σύμβολα της Δήμητρας, πρώτα θα πρέπει να αναφέρουμε, προφανώς, τον στάχυ του σιταριού

H Θεά Δήμητρα με στάχεις και όφεις

και του κριθαριού. Ένα δεύτερο είναι η μέλισσα. Ο νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πορφύριος αναφέρει ότι οι ιέρειες της Δήμητρας και της Περσεφόνης ονομάζονταν «Μέλισσαι», ενώ ο λατίνος γραμματικός Σέρβιος διασώζει ένα μύθο της Κορίνθου, σύμφωνα με τον οποίο μια ιέρεια της Δήμητρας, η Μέλισσα, μυήθηκε στα μυστήρια από την ίδια τη θεά.
Ένα λιγότερο γνωστό σύμβολό της είναι ο όφις, κάτι που υπονοείται και από το γεγονός ότι στα μέγαρα της Δήμητρας κατοικούσαν φίδια. Ο Τριπτόλεμος, ο προστατευόμενός της, σύμφωνα με τη μυθολογία δίδαξε τη γεωργία,

H Θεά των Όφεων

ταξιδεύοντας σε ένα φτερωτό άρμα που σερνόταν από όφεις. Έχουν σωθεί παραστάσεις που η ίδια η Δήμητρα απεικονίζεται να κρατά όφεις. Ο τρόπος με τον οποίο τους κρατά θυμίζει τη Μινωική Θεά των Όφεων.
Ένα επιπλέον σύμβολο που παρατηρεί κανείς στις παραστάσεις της Δήμητρας είναι η οπιούχος παπαρούνα, η οποία θυμίζει και πάλι την Κρητική θεά. Τα δύο αυτά σύμβολα του όφεως και της οπιούχας παπαρούνας, καθώς και η σεξουαλική επαφή της Θεάς με τον Ιασίωνα στην Κρήτη, υποδεικνύουν ότι κατά πάσα πιθανότητα η Δήμητρα ταυτιζόταν με τη μεγάλη θεά των Μινωιτών και ότι εισήχθη στην ηπειρωτική Ελλάδα μέσω της Κρήτης.
Η Θεά των Όφεων φέρει ένα μικρό ζώο στο κεφάλι της. Αυτό μοιάζει με κάποιο μικρό αιλουροειδές, κατά πάσα πιθανότητα λιοντάρι. Λέοντες απεικονίζονται και σε σφραγίδες της εποχής, σε σύνδεση με τη θεά. Αυτό θα ήταν λίγο περίεργο για μια γηγενή Κρητική θεότητα, καθώς δεν υπήρχαν ποτέ λιοντάρια στην Κρήτη, σε αντίθεση με τη Μικρά Ασία και την ηπειρωτική Ελλάδα.

Η Δήμητρα στη Μικρά Ασία κατά την εποχή του Χαλκού

Η εποχή του χαλκού στην Κρήτη ξεκίνησε κατά την τρίτη χιλιετία π.Χ., ταυτόχρονα με το ξεκίνημά της στη Μικρά Ασία. Οι αντίστοιχοι προηγμένοι πληθυσμοί της Μικράς Ασίας ήταν κυρίως δύο: Οι πρωτο-Χετταίοι, οι οποίοι κατοικούσαν στην κεντρική Μικρά Ασία, και οι Χουρρίτες, οι οποίοι κατοικούσαν πιο νοτιοανατολικά, στα σύνορα με τη Μεσοποταμία. Οι πρώτες ιστορικές πληροφορίες που έχουμε γι’ αυτούς είναι ότι ζούσαν σε ένα είδος καθεστώτος υποτέλειας υπό την πανίσχυρη τότε Ακκαδική αυτοκρατορία. Τόσο οι Πρωτο-Χετταίοι όσο και οι Χουρρίτες επηρεάστηκαν βαθιά από τη Μεσοποταμία, τόσο σε πολιτισμικό όσο και σε θρησκευτικό επίπεδο. Εισήχθησαν μεσοποταμιακοί θεοί που είτε συνυπήρχαν με τους αυτόχθονες είτε ταυτίστηκαν με αυτούς. Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε λεπτομέρειες για τη θρησκευτικότητα εκείνης της εποχής.
Αυτό που γνωρίζουμε, όμως, είναι η θρησκεία στην περιοχή, όταν εμφανίστηκαν στο προσκήνιο οι Χετταίοι. Από το 1833 π.Χ. και μετά άρχισαν να επεκτείνονται επιθετικά, έως ότου τετρακόσια χρόνια αργότερα σχηματίστηκε μια ακμάζουσα αυτοκρατορία. Ίσως η συνεχής επεκτατική πολιτική των Χετταίων σχετίζεται με το τέλος της Παλαιοανακτορικής περιόδου στην Κρήτη κατά το 1700 π.Χ., όταν τα παλαιά ανάκτορα στην Κνωσσό, τη Φαιστό, τα Μάλια και τη Ζάκρο καταστράφηκαν.
Οι Χετταίοι υιοθέτησαν τη σφηνοειδή γραφή των Ασσυρίων και μας άφησαν πήλινες πινακίδες με ιστορικά και θρησκευτικά αρχεία. Από τις πινακίδες αυτές μας είναι γνωστός ένας αριθμός θεοτήτων και μύθων που συνενώνουν Πρωτο-Χιττιτικά, Χουρριτικά και Μεσοποταμιακά στοιχεία σε ένα ενιαίο σύνολο. Για να γίνει κατανοητή η σχέση μεταξύ ελληνικής και χιττιτικής μυθολογίας, θα αναφερθούμε σε ένα χιττιτικό έπος, γνωστό ως το Έπος του Κουμαρμπί, το οποίο φαίνεται να αποτυπώνει τις διαμάχες των θεών για εξουσία, τουλάχιστον εξακόσια χρόνια πριν από τον Ησίοδο.
Σύμφωνα με το Έπος του Κουμαρμπί, βασιλιάς του κόσμου αρχικά ήταν ο Αλαλού, ο θεός της Γης, και υπηρέτης του ο γιος του, Ανού, ο θεός του Ουρανού, ο οποίος αρχικά ήταν Μεσοποταμιακός θεός. Μετά από εννέα χρόνια πάλεψαν και νίκησε ο Ανού, ο οποίος έγινε βασιλιάς στη θέση του, ενώ υπηρέτης έγινε ο γιος του, ο Κουμαρμπί. Μετά από εννέα χρόνια, πάλεψαν και αυτοί και νίκησε ο Κουμαρμπί. Καθώς όμως ο Ανού έτρεξε να κρυφτεί, ο Κουμαρμπί του έκοψε με τα δόντια τα γεννητικά όργανα και τα κατάπιε

Θεά Χαναχάνα Χέμπα
ή Κουμπάμπα

(κάτι αντίστοιχο με τον ευνουχισμό του Ουρανού από τον Κρόνο). Ως αποτέλεσμα, ο Κουμαρμπί γέννησε τρεις θεούς, τον Τασμισού, τον Αρανζάχ, το θεό του ποταμού Τίγρι, και τον Τεσούμπ, το θεό της καταιγίδας. Ο Κουμαρμπί, γνωρίζοντας ότι ο Τεσούμπ θα του έπαιρνε τη βασιλεία, προσπάθησε να τον φάει, αλλά αντί γι’ αυτόν κατάπιε μια πέτρα (ακριβώς όπως ο Κρόνος κατάπιε μια πέτρα στη θέση του Διός). Έτσι, ο Τεσούμπ μεγάλωσε γρήγορα, πάλεψε με τον Κουμαρμπί και του πήρε τη βασιλεία.
Δυστυχώς, οι πήλινες πινακίδες δεν παρέχουν πάρα πολλά στοιχεία για τη μυθολογία που σχετίζεται με τη θεά Δήμητρα. Σε μια από αυτές αναφέρεται η παρακάτω ιστορία, αλλά η περισσότερη είναι κατεστραμμένη. Η θεά Ινάρα εξαφανίζεται και μια μέλισσα ειδοποιεί τη θεά Χαναχάνα, τη μητέρα της, η οποία αρχίζει να την ψάχνει (ήδη έχουμε αναφέρει τη σχέση της Δήμητρας με τη μέλισσα). Συναντιέται με το θεό του Ηλίου, όπως και η Δήμητρα στον ελληνικό μύθο, χωρίς όμως να ξέρουμε τί συζητούν. Λόγω της οργής της, τα οικόσιτα ζώα πεθαίνουν και οι γυναίκες δεν δίνουν πια σημασία στα παιδιά τους. Τελικά, για κάποιο λόγο, που μάλλον σχετίζεται με την επιστροφή της Ινάρα, η οργή της εξορκίζεται και είναι πάλι χαρούμενη. Άλλα ονόματα ή επωνυμίες της Χαναχάνα ήταν Χεμπά, η μητέρα όλων των ζώντων, ή Κουμπάμπα. Απεικονίζεται συνήθως να στέκεται επάνω σε λιοντάρι, το οποίο ήταν το ιερό της ζώο. Αλλιώς, απεικονίζεται κρατώντας στάχυα και οπιούχα παπαρούνα.
Η Δήμητρα στη Μεσοποταμία
Ήδη έχει αναφερθεί η εξάρτηση της Χουρριτικής, της Πρωτο Χιττιτικής και κατά συνέπεια της Χιττιτικής μυθολογίας από την Μεσοποταμιακή, η οποία βέβαια έχει ζυμωθεί και αναπλαστεί μαζί με τοπικές πίστεις και πρακτικές σε μια νέα ενότητα. Δεν υπάρχει μεν αντίστοιχο έπος του Κουμαρμπί στη Μεσοποταμία, όμως πολλοί από τους θεούς των Χετταίων φέρουν Μεσοποταμιακά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, ο Τεσούμπ, τον οποίο έχουμε ήδη δει, φαίνεται ότι έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά του αντίστοιχου μεσοποταμιακού θεού της καταιγίδας, Αντάντ.

Η αιγυπτιακή θεά Κετές

Το μεσοποταμιακό αντίστοιχο της Χαναχάνα ήταν η Νινχουρσάγκ, που στα Σουμεριακά σημαίνει «Κυρία του Ιερού Λόφου», ή Νινμά, η «Μεγάλη Κυρία». Σύμβολό της ήταν ένα σχήμα που μοιάζει με το ελληνικό ωμέγα, και πολλές φορές τα μαλλιά της φαίνεται να το σχηματίζουν. Άλλες φορές είναι γυμνή, άλλες ντυμένη και φτερωτή, μαζί με ένα λιοντάρι, με αντικείμενα σαν παπαρούνες να ξεπροβάλλουν από τους ώμους της, μαζί με κάποιο φυτό, ίσως σιτάρι, ενώ τα μαλλιά της διατηρούν την υποψία του ωμέγα. Άλλες φορές κρατά φίδια.
Πρόκειται για μια πανάρχαια θεότητα της πόλης Εριντού, στη Νότια Μεσοποταμία, μια πόλη που υπήρχε ήδη από την 4η χιλιετία π.Χ. Η λατρεία της θα πρέπει να γενικεύτηκε στη Μεσοποταμία κατά την Πρώτη Δυναστική Περίοδο, από το 2.900 π.Χ. και μετά, όταν οι ανεξάρτητες πόλεις-κράτη ενώθηκαν σε ένα ενιαίο βασίλειο. Αιώνες αργότερα, όταν δημιουργήθηκε η Ακκαδική Αυτοκρατορία από τον Σαργών το 2.350 π.Χ., φαίνεται ότι η λατρεία εξαπλώθηκε στους Χουρρίτες και στους Πρωτο-Χετταίους. Και από τους Χετταίους ή από γειτονικά φύλα θα πρέπει να μεταφέρθηκε στην Κρήτη. Παράλληλα, μέσω της Συρίας και της Παλαιστίνης μεταφέρθηκε και στην Αίγυπτο. Μια εύγλωττη εικόνα της θεάς Κετές, που λατρεύτηκε στην Αίγυπτο από το 1750 π.Χ. και μετά, ταυτιζόμενη με τη γηγενή θεά Αθώρ, περιέχει πολλά από τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν, όπως το ωμέγα στα μαλλιά, το λέοντα και το φίδι.
Ο μύθος του Ενκί και της Νινχουρσάγκ
Σύμφωνα με τις μεσοποταμιακές πινακίδες, στη χώρα των αθανάτων που ονομάζεται Ντιλμούν

Νινχουρσάγκ, Ενκί και το Δέντρο της Ζωής

αρχικά δεν υπήρχε νερό. Τότε, η θεά της γης Νινχουρσάγκ κάλεσε το θεό του υπογείου κόσμου και των ποταμών, τον Ενκί, για να τη γονιμοποιήσει. Το όνομα Ενκί στα σουμεριακά σημαίνει «Κύριος της Γης», όπως ακριβώς και αυτό του Ποσειδώνα, ενώ ο Μυκηναϊκός Ποσειδώνας είναι και αυτός θεός του υπόγειου κόσμου και των ποταμών. Από την ένωσή τους, και μετά από εννέα ημέρες, γεννήθηκε η Νινσάρ, η Κυρία της Βλάστησης. Ο Ενκί τότε αποπλάνησε την κόρη του, ένα μοτίβο για το οποίο υπάρχει υποψία ότι υπονοείται και στον ελληνικό μύθο.
Ο Σουμεριακός μύθος συνεχίζει με τη Νινσάρ να γεννά τη Νινκούρρα, την Κυρία της Καρποφορίας, μετά από εννέα ημέρες, την οποία επίσης αποπλανεί ο Ενκί. Η Νινκούρρα γεννά την Ουττού, την Υφάντρα, μετά από εννέα ημέρες, την οποία επίσης αποπλανεί ο Ενκί. Η Ουττού γεννά οκτώ φυτά, τα οποία καταβροχθίζει ο πατέρας τους. Η Νινχουρσάγκ, οργισμένη, τον καταριέται, και έτσι, έχοντας καταπιεί το ίδιο του το σπέρμα, αυτός μένει έγκυος σε οκτώ σημεία του σώματός του, και περνά στιγμές αγωνιώδους πόνου, χωρίς να μπορεί να γεννήσει.
Μετά από παρακλήσεις των θεών, η Νινχουρσάγκ μαλακώνει. Παίρνει μέσα της το σπέρμα του Ενκί και γεννά οκτώ θεότητες. Ανάμεσά τους βρίσκεται η Νιντί, η Κυρία του Πλευρού, γιατί προήλθε από το πλευρό του πατέρα της. Στα σουμεριακά η λέξη σημαίνει επίσης και Κυρία της Ζωής. Ο μύθος αυτός φαίνεται να είναι το πρότυπο τόσο του μύθου της Δήμητρας και της Περσεφόνης όσο και του μύθου του Κρόνου που καταβρόχθιζε τα παιδιά του. Παρεμπιπτόντως, θεωρείται σήμερα και πρότυπο της βιβλικής ιστορίας του Αδάμ και της Εύας.
Η Θεσμοφόρος Δήμητρα
Όπως προαναφέρθηκε, ένα από τα κύρια επίθετα της Δήμητρας ήταν «Θεσμοφόρος». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα «τίθημι», δηλαδή θέτω, και είναι σχετική με τη λέξη «νόμος». Η διαφορά μεταξύ των δύο όρων είναι ότι ο νόμος σημαίνει το συμβατικό ανθρώπινο διάταγμα που μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τις συνθήκες, ενώ ο «θεσμός» δεν μπορεί να αλλάξει. Έχει την έννοια του κοσμικού νόμου, του τελετουργικού νόμου ή του νόμου που δεν έχει αλλάξει από την αρχαία εποχή.
Το ποιοί ήταν αυτοί οι θεσμοί μπορεί να γίνει κάπως αντιληπτό από τη μυθολογία. Αναφέρεται λοιπόν ότι ο Τριπτόλεμος έμαθε από τη Δήμητρα την τέχνη της γεωργίας και τη δίδαξε στην ανθρωπότητα, έτσι ώστε να εκπολιτιστεί και να γίνει πλήρης. Ή, όπως το έθεσε ο ρήτορας Ισοκράτης, να πάψουν οι άνθρωποι να ζουν σαν τα άγρια ζώα. Μαζί με τη γεωργία, ήδη από τον Ομηρικό Ύμνο, αναφέρεται ότι δίδαξε και τις τελετές που σχετίζονται με αυτήν, δηλαδή τις εορτές και τα μυστήρια της Δήμητρας. Έτσι, το επίθετο «Θεσμοφόρος» έχει ερμηνευθεί από πολλούς ερευνητές ως «Φέρουσα τη γεωργία και τις μυστικές της τελετές».
Σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες, ωστόσο, η έννοια των θεσμών της Δήμητρας δεν σταματούσε στη γεωργία και στις τελετές της, καθώς η νέα αγροτική κοινωνία θα χρειαζόταν και βασικούς νόμους για να οργανωθεί και να λειτουργήσει. Ο φιλόσοφος Ξενοκράτης, επί παραδείγματι, αναφέρει ότι ο Τριπτόλεμος ήταν ένας από τους πρώτους νομοθέτες και ότι τρεις από τους νόμους που είχε θεσπίσει ήταν οι εξής: «Τίμα τους γονείς σου, πρόσφερε στους θεούς μέρος των καρπών της γης και μη βλάπτεις τα ζώα». Βεβαίως, ο πρωταρχικός θεσμός της Δήμητρας θα πρέπει να ήταν η ιερότητα της ανθρώπινης ζωής, καθώς όσοι είχαν διαπράξει φόνο αποκλείονταν από τα Ελευσίνια Μυστήρια.
Μέσα σε αυτούς τους θεσμούς θα πρέπει υπολογίσουμε επίσης και έναν ακόμα. Στην Οδύσσεια η λέξη «θεσμός» αναφέρεται μια φορά μόνο, και αυτή σε σχέση με το γάμο. Είδαμε ήδη ότι η Θεά, είτε Δήμητρα την ονομάσουμε είτε Νινχουρσάγκ, οργίζεται με την αχαλίνωτη σεξουαλική συμπεριφορά που εκδηλώνεται με το βιασμό και με την αιμομειξία. Ο γάμος ήταν μια τιθάσευση και ένας εκπολιτισμός της σεξουαλικότητας. Έτσι, οι θεσμοί τελικά, πέρα από τη γεωργία και τις τελετές της, δεν ήταν παρά οι άγραφοι νόμοι που όριζαν τις πρώτες ανθρώπινες κοινωνίες σε πολύ αρχαίες εποχές και που διατηρούνται ακόμη και σήμερα, ακόμα και αν σε κάποιες περιπτώσεις έχουν καταγραφεί μεταγενέστερα από συγκεκριμένους νομοθέτες.
Επιλεγόμενα
Κλείνοντας, ας σημειωθεί ότι η λατρεία της Δήμητρας στην Κρήτη και στην ηπειρωτική Ελλάδα, στην πραγματικότητα εμφανίζεται πολλές χιλιετίες μετά από την εμφάνιση της γεωργίας. Γενικά έχουν βρεθεί ειδώλια της Νεολιθικής εποχής που εικάζεται ότι παριστάνουν μια γυμνή μητέρα θεά με φαρδείς γοφούς. Εάν αυτές οι εικασίες είναι αληθείς, η Δήμητρα ίσως αντικατέστησε την παλαιότερη θεότητα και απορρόφησε κάποια στοιχεία από την παλαιότερη λατρεία, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που η Χιττιτική μυθολογία απορρόφησε Μεσοποταμιακά στοιχεία.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• Chadwick John, Ο Μυκηναϊκός Κόσμος, Gutenberg - Γιώργος και Κώστας Δαρδανός, 1999.
• Clay Albert, The Origin of Biblical Traditions: Hebrew Legends in Babylonia and Israel, Oxford University Press, 1923.
• Güterbock Hans Gustav, The Hittite Version of the Hurrian Kumarbi Myth: Oriental Forerunners of Hesiod, American Journal of Archaeology, Vol. 52, No. 1 (1948), 123-34.
• Hooke Samuel Henry, Μυθολογία της Μέσης Ανατολής, Γόρδιος, 2006. Κακριδής Ιωάννης (επιμ.), Ελληνική Μυθολογία, Τόμος 2, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., 1986.
• Λαδιά Ελένη, Παπαδίτσας Δημήτρης, Ομηρικοί Ύμνοι – μετάφραση, πρόλογος και σχόλια, Εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1985.
• Leeming David, The Oxford Companion to World Mythology, Oxford University Press, 2005.
• Μυλωνάς Γεώργιος, Ελευσίς και Ελευσίνια Μυστήρια, Κυκεών Tales, 2010.
• Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις 7: Αρκαδικά, μετάφραση Ανδρεανή Ταταράκη, Κάκτος, 1992.
• Stallsmith Allaire, The Name of Demeter Thesmophoros, Greek, Roman, and Byzantine Studies 48 (2008), 115-131.

http://www.e-zine.gr/  Ι.Μ.